Pijn tijdens het vrijen: oorzaken, oplossingen en hoe je weer kunt genieten

Geschreven door Alicia Deroussen, oprichtster van Adopt1Toy — tips zonder taboes, met zorg en begrip.

Elke week ontvang ik berichten van klanten die me dezelfde vraag stellen, vaak zelfs schriftelijk fluisterend: "Alicia, ik heb pijn tijdens het vrijen, is dat normaal?" Het korte antwoord: nee, het is niet normaal om elke keer pijn te hebben. Het lange antwoord vind je in dit artikel. Want pijn tijdens het vrijen — dyspareunie, voor liefhebbers van medische termen — treft ongeveer één op de vijf vrouwen in haar leven en kent tientallen verschillende vormen, met oorzaken en oplossingen die niets met elkaar te maken hebben. Voorbijgaande vaginale droogheid verwarren met chronische endometriose is alsof je een verkoudheid behandelt als een longontsteking. Voordat ik je een glijmiddel of een ander wondermiddel aanraad, moeten we eerst begrijpen wat er echt aan de hand is.

Vaginale droogheid: de meest voorkomende en meest onderschatte oorzaak

Voor wie?

Voor absoluut iedereen, op elke leeftijd. Vaginale droogheid wordt vaak geassocieerd met de menopauze — en dat klopt, want door de afname van oestrogeen komt het in die periode heel vaak voor. Maar ik zie ook vrouwen van 25 die er last van hebben door een slecht verdragen anticonceptiepil, chronische stress, borstvoeding of gewoon onvoldoende opwinding vóór de penetratie.

Waarom doet het pijn?

Het vaginale slijmvlies heeft natuurlijke lubricatie nodig om penetratie comfortabel te maken. Wanneer die lubricatie onvoldoende is, veroorzaakt wrijving micro-irritaties, een branderig gevoel en soms lichte bloedingen. Op zich niets dramatisch — maar wel pijnlijk en te voorkomen.

De valkuil

Denken dat als je "nat" bent, dat per se voldoende is. Dat is niet altijd zo. De hoeveelheid natuurlijke lubricatie verschilt enorm van vrouw tot vrouw, van cyclus tot cyclus en afhankelijk van de omstandigheden. Een goed gekozen glijmiddel is geen teken van zwakte: het is gewoon verstandig. Glijmiddelen op waterbasis zijn het meest veelzijdig en het zachtst voor de slijmvliezen. Glijmiddelen op siliconenbasis gaan langer mee, maar zijn niet compatibel met sommige siliconen seksspeeltjes.

Luna — Precies! Een goed glijmiddel is net als goede verzorging — daar hoef je jezelf niets van te ontzeggen. 💛

Spierspanning en vaginisme: wanneer je lichaam nee zegt

Voor wie?

Voor vrouwen die pijn voelen bij de ingang van de vagina, alsof er iets «blokkeert» — soms al bij de eerste poging tot penetratie, soms na een trauma (bevalling, aanranding, herhaaldelijk pijnlijke ervaring). Vaginisme is een onwillekeurige samentrekking van de spieren rond de vagina. Het is geen bewuste beslissing en het zit niet «tussen je oren» in de zin dat het ingebeeld zou zijn — het is een echte spierreactie op een waargenomen of herinnerd gevaarsignaal.

Waarom doet het pijn?

De spieren trekken samen vóór of tijdens de penetratie, waardoor pijnlijke weerstand ontstaat. De pijn zelf versterkt de angstige verwachting, die op haar beurt de spierspanning versterkt. Dat is een klassieke vicieuze cirkel. Het goede nieuws: vaginisme is heel goed te behandelen, met passende begeleiding (kinesitherapie van de bekkenbodem, geleidelijke dilatatoren, soms psychologische of seksuologische begeleiding).

De valkuil

Forceren. Echt, ik kan dit punt niet vaak genoeg herhalen. Forceren «maakt niets los» — het versterkt de lichamelijke herinnering aan pijn en kan letsels veroorzaken. De weg naar herstel loopt via zachtheid, geleidelijkheid en het volledig ontbreken van druk (op jezelf of van een partner).

Gynaecologische aandoeningen: endometriose, cysten, infecties

Voor wie?

Voor elke vrouw die diepe pijn voelt tijdens het vrijen — niet bij de ingang, maar diep vanbinnen, vaak in combinatie met bekkenpijn buiten het vrijen, bijzonder pijnlijke menstruaties of pijn bij bepaalde standjes. Dit klinische beeld moet onmiddellijk aanleiding geven om een gynaecoloog te raadplegen. L'endométriose treft ongeveer 1 op de 10 vrouwen en wordt nog steeds veel te weinig vastgesteld — in Frankrijk duurt het gemiddeld nog altijd 7 jaar vanaf de eerste symptomen tot de diagnose.

Waarom doet het pijn?

L'endométriose veroorzaakt letsels op de bekkenorganen die reageren op druk en beweging. Ovariumcysten kunnen bij bepaalde standjes worden samengedrukt. Een infectie (schimmelinfectie, bacteriële vaginose, soa) veroorzaakt een ontsteking van de slijmvliezen, waardoor elk contact pijnlijk wordt. Deze oorzaken behandel je niet met glijmiddel — ze vereisen medische begeleiding.

De valkuil

Pijn normaliseren omdat «we dat altijd al hebben gehad». Veel vrouwen die ik in de winkel ontmoet, zijn opgegroeid met het idee dat pijnlijke menstruaties en pijn bij het vrijen «voor hen normaal» waren. Dat is niet zo. Pijn is een signaal. Die verdient onderzoek, niet dat je er in stilte mee blijft rondlopen.

Eva — Je lichaam probeert je iets te vertellen — luister er echt naar. Je verdient antwoorden, niet alleen moed. 🧡

Te weinig voorbereiding en ongeschikte houdingen: de mechaniek van genot

Voor wie?

Voor vrouwen bij wie geen fysiologisch probleem is vastgesteld, maar die merken dat seks onder bepaalde omstandigheden pijnlijk is: te snel gaan, bepaalde houdingen, een partner die niet goed op feedback let. Het klinkt niet glamoureus, maar het is iets wat ik vaak zie: de penetratie begint voordat het lichaam er klaar voor is, en dat voelt ongemakkelijk.

Waarom doet het pijn?

L'opwinding heeft een heel concrete fysiologische functie: ze zorgt voor natuurlijke bevochtiging, het opzwellen van de vaginawanden en — vooral — het langer worden van de vagina (het fenomeen van 'tenting'). Een vagina die niet voorbereid is, is korter en minder vochtig. Sommige houdingen geven ook druk op de baarmoederhals (bij heel diepe penetratie) of op de baarmoederbanden, wat pijnlijk kan zijn, ook als er geen aandoening is.

De valkuil

Denken dat het probleem wel door een aandoening moet komen. Soms is de oplossing gewoon om meer tijd te nemen, van houding te veranderen of duidelijk te communiceren. Een klassieke houding zoals de missionarishouding met een kussen onder je billen kan de hoek radicaal veranderen en de pijn wegnemen. In de houding waarbij de vrouw bovenop zit (de amazonehouding die ik al in een eerder artikel noemde) kun je ook zelf de penetratiediepte bepalen — een niet te onderschatten voordeel als je met pijn te maken hebt.

Psychologische en emotionele factoren: de verbinding tussen lichaam en geest

Voor wie?

Voor vrouwen bij wie de pijn echt is — dat wil ik benadrukken, omdat 'psychologisch' vaak wordt opgevat als 'ingebeeld', wat niet waar en kwetsend is — maar wordt versterkt, uitgelokt of in stand gehouden door emotionele factoren. Hevige stress, prestatiedruk, angst voor een zwangerschap, schuldgevoelens door de opvoeding die je hebt gehad, een pijnlijk verleden, spanningen in de relatie met je partner. Het zenuwstelsel maakt niet zo'n duidelijk onderscheid tussen lichaam en geest als we graag zouden denken.

Waarom doet het pijn?

L'angst activeert het sympathische zenuwstelsel (de 'vecht-of-vluchtmodus'), die onverenigbaar is met de ontspannen toestand die nodig is voor opwinding en natuurlijke bevochtiging. Het lichaam spant zich aan, sluit zich af en bereidt zich voor op een bedreiging — zelfs als die er objectief gezien niet is. En alleen al de verwachting van pijn kan die soms opnieuw veroorzaken, zelfs wanneer de oorspronkelijke oorzaak verdwenen is.

De valkuil

Denken dat je "gek" bent of dat je overdrijft. Ik zie vrouwen die zich schamen omdat het "tussen hun oren zit". Zo kom je nergens mee. Wat wel helpt: samen met je partner een veilige omgeving creëren, een tijdje genot verkennen zonder penetratie als doel en soms een seksuoloog of gespecialiseerde psycholoog raadplegen. Genot is geen prestatie die je moet leveren.

Hormonale veranderingen: na de bevalling, tijdens de menopauze, door anticonceptie

Voor wie?

Voor vrouwen die hebben gemerkt dat de pijn op een bepaald moment in hun hormonale leven is begonnen: starten met de pil, na de bevalling, rond de menopauze, stoppen met een hormoonbehandeling. De vaginale slijmvliezen zijn hormoonafhankelijk - wanneer de oestrogeenspiegels dalen, worden ze dunner, droger en kwetsbaarder. Het is een lichamelijk proces, geen onvermijdelijkheid.

Waarom doet het pijn?

Een verschrompeld slijmvlies wordt minder goed doorbloed, maakt minder natuurlijke vochtigheid aan en raakt sneller beschadigd door de kleinste wrijving. Na de bevalling houden prolactine (het hormoon dat de borstvoeding stimuleert) de oestrogeenspiegels laag - dat verklaart waarom zoveel vrouwen na de bevalling maandenlang pijn hebben tijdens het vrijen, zonder dat iemand hun heeft verteld dat dit te verwachten en tijdelijk is.

De valkuil

Afwachten tot het vanzelf overgaat. Er zijn effectieve oplossingen: hydraterende glijmiddelen (regelmatig gebruiken, niet alleen tijdens het vrijen), lokale oestrogeenbehandelingen (voorgeschreven door de gynaecoloog, met heel weinig systemische bijwerkingen), een andere anticonceptiemethode als blijkt dat de pil de oorzaak is. Tijdens de menopauze kan hormoonvervangingstherapie de kwaliteit van leven radicaal veranderen - het is de moeite waard om dit serieus met je arts te bespreken.

Als ik maar één ding zou mogen onthouden van alles wat ik hier heb geschreven, dan is het dit: pijn tijdens het vrijen is nooit iets waar je je maar bij neer moet leggen, maar je behandelt het ook niet zomaar zonder te weten wat de oorzaak is. Voordat je naar een oplossing zoekt, moet je eerst de oorzaak achterhalen - want een glijmiddel lost geen endometriose op en gynaecologische begeleiding vervangt het aanpakken van anticipatieangst niet. Wat ik elke klant aanraad die er met me over praat: begin ermee het met je gynaecoloog te bespreken zonder je klachten te bagatelliseren, kijk daarnaast naar eenvoudige mechanische factoren (vochtigheid, tijd om opgewonden te raken, standje) en onthoud dat genot je kompas is - als je lichaam ja zegt, voel je dat. Dat ja terugvinden is heel goed mogelijk.