
Ik praat al over vaginisme sinds de eerste dag dat ik Adopt1Toy opende. Niet omdat erover praten trendy is — maar omdat klanten het me toevertrouwen terwijl ze fluisteren, alsof het iets beschamends is dat verborgen moet blijven. Veel vrouwen leven ermee, in heel verschillende gradaties. En toch hangt er nog altijd een dikke stilte om dit onderwerp. Dus ik zal er zoals altijd recht voor zijn: vaginisme zit niet tussen je oren, het is niet jouw schuld en nee, je bent niet "kapot". Het is een onwillekeurige spierreactie — je lichaam doet iets waar je niet om vraagt. Je kunt ermee aan de slag, niet ertegenin. Dat heb ik geleerd door veel te lezen, te luisteren en te praten met specialisten die bij mij in de winkel langskomen.
- Vaginisme is een onwillekeurige samentrekking van de bekkenbodemspieren — geen keuze en geen permanente psychologische blokkade.
- De frequentie is moeilijk precies vast te stellen — de schattingen lopen sterk uiteen, afhankelijk van de gehanteerde diagnostische criteria — en het kan op elke leeftijd ontstaan, ook na jarenlang seksueel contact zonder pijn.
- De oorzaken zijn bijna altijd multifactorieel: lichamelijk, emotioneel of allebei tegelijk.
- Een multidisciplinaire behandeling — bekkenbodemfysiotherapie, sekstherapie en geleidelijk grotere dilatatoren — leidt in de overgrote meerderheid van de gevallen tot herstel.
- Op je eigen tempo vooruitgaan, zonder prestatiedruk, maakt echt het verschil.

Wat vaginisme echt is (en wat het niet is)
Medisch gezien is vaginisme een krampachtige, onwillekeurige samentrekking van de bekkenbodemspieren — vooral de pubococcygeusspier — waardoor elke vorm van vaginale penetratie pijnlijk, moeilijk of zelfs onmogelijk wordt. Het is geen gebrek aan verlangen. Het is geen vaginale droogheid. Het is geen misvorming. Het is je zenuwstelsel dat een beschermingsreactie op gang brengt zonder dat je daar om hebt gevraagd. Volgens een overzichtsstudie gepubliceerd in het Journal of Sexual Medicine wordt de wereldwijde prevalentie van vaginisme geschat op 0,5 % tot 30 %, afhankelijk van de gehanteerde diagnostische criteria — wat zowel laat zien hoe vaak de aandoening voorkomt als hoe onduidelijk de klinische definitie ervan nog altijd is.
Verwarring met andere vulvovaginale pijnklachten komt vaak voor. Daarom zet ik hier een kleine vergelijkingstabel neer, omdat veel klanten alles door elkaar halen:
| Aandoening | Mechanisme | Waar zit de pijn? |
|---|---|---|
| Vaginisme | Onwillekeurige spierspasmen | Vaginale ingang, samentrekking als een muur |
| Vulvodynie | Chronische neuropathische pijn | Hele vulva, branderig gevoel, tintelingen |
| Vestibulodynie | Overgevoeligheid van de vestibule | Specifieke vestibulaire ring |
| Dyspareunie | Multifactoriële pijn bij geslachtsgemeenschap | Oppervlakkig of diep, afhankelijk van de oorzaak |
| Vaginale droogheid | Gebrek aan lubricatie | Wrijving, ongemak zonder spasmen |
Vaginisme kan samengaan met deze aandoeningen, wat de diagnose soms ingewikkelder maakt. Daarom is medisch advies (van een gynaecoloog of arts met kennis van bekkenpijn) een onmisbare eerste stap. In Frankrijk bevat de website van de Haute Autorité de Santé aanbevelingen voor de behandeling van vulvovaginale pijn - een betrouwbare bron als je concrete informatie aan je arts wilt geven.
Soorten vaginisme: primair, secundair en de nuances daartussen
Er zijn twee hoofdcategorieën, en het onderscheid is belangrijk om te begrijpen waar het bij jou vandaan komt.
Primair vaginisme
Het is er vanaf het begin - penetratie is nooit mogelijk geweest of deed vanaf de eerste poging altijd pijn (tampon, gynaecoloog, partner). Vaak gaat het samen met sterke angstige verwachtingen, soms ook met opvattingen over seksualiteit die je hebt meegekregen (een zeer conservatieve opvoeding, een beperkende cultuur of religie, verhalen over pijnlijke 'eerste keren' die je tijdens je tienerjaren hebt gehoord).
Secundair vaginisme
Het ontstaat na een periode waarin penetratie goed ging. Een moeilijke bevalling, een terugkerende infectie, een behandelde gynaecologische kanker, een traumatische ervaring, een vroege menopauze, een pijnlijke ervaring die je lichaam heeft onthouden - en je zenuwstelsel besluit zich voortaan te beschermen. Dat komt hard aan, omdat je weet hoe het daarvoor was en het contrast moeilijk is om mee om te gaan.
In beide gevallen is het onderliggende mechanisme hetzelfde: je hersenen sturen een signaal om de spieren te beschermen nog voordat je de tijd hebt om na te denken. Het is een reflex, geen bewuste reactie. Daar draait de behandeling om.

Waarom het gebeurt: de best gedocumenteerde oorzaken
Er is niet één oorzaak. Vaginisme heeft bijna altijd meerdere oorzaken - en juist daarom vraagt het om een aanpak op meerdere niveaus.
De lichamelijke oorzaken
- Terugkerende vaginale infecties (schimmelinfecties, soa's) waardoor je lichaam het gebied met pijn is gaan associëren
- Bevalling met een scheur of een slecht genezen episiotomie
- Menopauze en vulvovaginale atrofie (oestrogeentekort)
- Behandelingen tegen kanker in het bekkengebied (bestraling, operatie)
- Endometriose
- Zeldzame anatomische afwijkingen (vaginale tussenwand, gesloten maagdenvlies)
Psychologische en emotionele oorzaken
- Seksueel trauma (misbruik, verkrachting, ervaring zonder toestemming)
- Prestatieangst of angst voor verwachte pijn
- Schaamte over het eigen lichaam of een moeizame relatie met de eigen seksualiteit
- Een gespannen relatie, angst om de partner teleur te stellen
- Negatieve overtuigingen over seksualiteit ("de eerste keer moet pijn doen", "het is verkeerd")
De rol van de pijn-angst-spanningscyclus
Dit noem ik de vicieuze cirkel van vaginisme: een pijnlijke eerste ervaring leidt tot angst voor pijn, die een preventieve samentrekking veroorzaakt, die weer nieuwe pijn veroorzaakt en de angst versterkt. Deze cirkel kan zichzelf jarenlang in stand houden zonder dat iemand ingrijpt. Deze cirkel doorbreken — niet negeren en niet forceren — is de kern van de behandeling. Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam brachten dit mechanisme al in 2010 in kaart in een baanbrekend onderzoek (Vaginismus and Dyspareunia: Automatic vs. Deliberate Disgust and Pain): een gevoel van afkeer vooraf speelt bij het in stand houden van de spasme een even grote rol als de pijn zelf.

Wat de behandeling echt inhoudt
Ik ga je geen recept in vijf stappen beloven dat alles in een maand oplost. Hoe lang vaginisme duurt, verschilt per persoon. Maar dit hebben serieuze behandelingen gemeen.
1. Eerst een afspraak maken
Een arts, een gynaecoloog, een verloskundige met een opleiding in seksuologie of een fysiotherapeut gespecialiseerd in bekkenbodemrevalidatie. Een differentiaaldiagnose is belangrijk: zorg ervoor dat er geen
lichamelijke oorzaak is die eerst behandeld moet worden (infectie, atrofie, afwijking). Een eerlijke beoordeling voorkomt maandenlang werk in de verkeerde richting. Om in Frankrijk een professional te vinden die is opgeleid in bekkenpijn, is de gids van de Vereniging voor Bekkenbodem- en Bekkenfysiotherapie een goed startpunt.
2. Fysiotherapie van de bekkenbodem
Dit vormt vaak de ruggengraat van de behandeling. Een bekkenbodemfysiotherapeut met ervaring met vaginisme werkt met je aan het bewust worden van je spieren, het leren om je bekkenbodem bewust te ontspannen en soms het geleidelijk gebruiken van vaginale dilatatoren. Het doet geen pijn - het tempo wordt volledig bepaald door wat voor jou prettig voelt. Meerdere meta-analyses, waaronder een studie die in 2017 in Sexual Medicine Reviews verscheen, bevestigen dat bekkenbodemrevalidatie in combinatie met psychologische begeleiding duidelijk betere resultaten oplevert dan elk van beide benaderingen afzonderlijk.
3. L’psychologische of seksuologische begeleiding
Wanneer een angstige of traumatische component duidelijk is vastgesteld, hebben cognitieve gedragstherapie (CGT) en EMDR-therapie (voor trauma’s) volgens de literatuur serieuze resultaten laten zien. Relatietherapie kan ook helpen als de relatie zwaar onder druk staat. In Frankrijk kun je via de website van de Franse Federatie voor Seksuologie en Seksuele Gezondheid een erkende seksuoloog bij jou in de buurt vinden.
4. L’zelfbehandeling in stappen - op jouw tempo, thuis
Als aanvulling op begeleiding of als eerste zachte stap voordat je hulp zoekt, is zelfonderzoek heel waardevol. Juist daar komt mijn blik als oprichtster van een erotiekwinkel echt van pas: ik zie klanten enorme vooruitgang boeken door hun lichaam zonder penetratie te verkennen, door clitorale masturbatie zonder enige druk om te penetreren, en door accessoires geleidelijk te gebruiken.

Accessoires die kunnen helpen - en hoe je ze zonder druk gebruikt
Op dit punt ben ik heel voorzichtig. Ik verkoop dilatatoren niet alsof het een magische oplossing is. Het zijn hulpmiddelen - ze zijn alleen nuttig als je ze gebruikt vanuit zelfzorg, zonder prestatiedoel.
Vaginale dilatatoren
Het gaat om conische staafjes van medisch siliconen in oplopende maten, bedoeld om het perineum te laten wennen aan de aanwezigheid van een voorwerp zonder een spasme uit te lokken. Je begint met de kleinste - soms piepklein - en gaat pas naar de volgende maat als de vorige helemaal comfortabel aanvoelt, zonder vastgestelde deadline. L’gebruik gebeurt met veel glijmiddel op waterbasis, terwijl je ligt, op een rustig moment, zonder partner als dat je onder druk zet. Je vindt ze in progressieve sets van medisch siliconen - precies bedoeld voor deze stapsgewijze aanpak, zonder opgelegd tempo.
Glijmiddel: onmisbaar
Een goede glijmiddel is essentieel bij elke aanpak van vaginisme. Glijmiddel vermindert wrijving en de ervaren pijn en geeft je zenuwstelsel een gevoel van veiligheid. Ik raad standaard glijmiddel op waterbasis aan, omdat het geschikt is voor alle materialen en qua textuur dicht bij natuurlijke lubricatie ligt. Vermijd in deze context geparfumeerde of verwarmende glijmiddelen — we zoeken een neutrale zintuiglijke ervaring, geen stimulatie.
Vibrators — om zonder druk opnieuw plezier te leren ervaren
Een clitorisvibrator die je solo gebruikt, volledig los van het idee van penetratie, kan een heel effectief middel zijn om het plezier opnieuw te ontdekken. Veel mensen met vaginisme zijn plezier en seksualiteit geleidelijk van elkaar gaan loskoppelen, omdat pijn zo'n grote rol is gaan spelen. Aangename sensaties via de clitoris opnieuw leren ervaren — zonder enige druk om "verder te gaan" — is vaak een keerpunt. De zachtste en veelzijdigste clitorissextoys zijn perfect voor dit zachte herontdekkingsproces.

Wat partners doormaken — en hoe je de situatie niet erger maakt
Vaginisme maak je als stel niet alleen mee. De partner kan zich verantwoordelijk, afgewezen of machteloos voelen. Ik heb huilende mannen aan de telefoon gehad die niet wisten wat ze moesten doen zonder hun partner pijn te doen. Dit vertel ik hun.
Wat helpt
- Haal de druk om te penetreren er helemaal af — maak er niet "het doel" van
- Ontdek alle vormen van niet-penetratief genot als doel op zich, niet als opstapje naar iets anders
- Vraag de ander wat die voelt en nodig heeft, zonder zelf dingen in te vullen
- Ga mee naar afspraken voor sekstherapie als diegene dat wil
- Vertrouw op het tempo van de ander, ook als het lang duurt
Wat de situatie verergert
- Aandringen, ook al is het voorzichtig, wanneer de ander zich niet op zijn gemak voelt
- Seksuele frustratie uiten als druk op de ander
- Suggereren dat het "tussen de oren zit" of dat "ze het zou kunnen als ze het echt wilde"
- Elke intieme sessie behandelen als een voortgangstest

Wat niemand je vertelt over vaginisme en tijd
Vaginisme kan volledig verdwijnen. Het kan ook aanzienlijk verbeteren zonder helemaal te verdwijnen. En in sommige gevallen kiezen mensen ervoor om een vervullend seksleven op te bouwen zonder penetratie — en dat is een geldige optie, geen mislukking.
Wat ik heb gemerkt sinds ik deze winkel heb en deze verhalen hoor: de mensen die de snelste vooruitgang boeken, zijn niet degenen die zichzelf de meeste doelen stellen. Het zijn degenen die leren naar hun lichaam te luisteren zonder erover te oordelen, het rustiger aan te doen wanneer het nee zegt en plezier te vinden in de reis zelf. Het lichaam onthoudt goede momenten ook opmerkelijk goed — niet alleen slechte. Nieuwe, positieve lichamelijke herinneringen creëren is net zo goed biologie als psychologie.
Een vervullend intiem leven opbouwen ondanks vaginisme
Iets wat ik zelden hoor in medische artikelen over vaginisme, maar hier duidelijk wil zeggen: het intieme leven begint en eindigt niet bij penetratie. Vaginisme dwingt je soms om gebieden van genot te verkennen die je anders nooit in kaart had gebracht — en verschillende klanten hebben me toevertrouwd dat deze reis, die in het begin moeilijk was, hen tot een kennis van zichzelf en hun lichaam had gebracht die ze daarvoor nooit hadden gehad.
Seksualiteit zonder penetratie — clitorisstimulatie, intieme massage, handspelletjes, het gebruik van zachte seksspeeltjes — is geen vervangende vorm van seksualiteit. Het is volwaardige seksualiteit. Stellen die dit als zodanig hebben omarmd, vertellen vaak dat ze een sterkere band hebben dan toen penetratie het enige doel was.
Als je een relatie hebt, raad ik je ook aan om samen informatie te lezen die voor beide partners bedoeld is — niet alleen informatie voor "de persoon met vaginisme". Vaginisme is een onderwerp voor stellen én een persoonlijk onderwerp, en samen vooruitgaan verandert de dynamiek van de behandeling volledig.
Tot slot, als je op zoek bent naar een concreet startpunt — een mild glijmiddel, een stimulator zonder druk, een set geleidelijk oplopende dilators — dan is de winkel daarvoor de juiste plek, zonder oordeel en zonder je iets te verkopen wat je niet nodig hebt. En als je erover wilt praten, beantwoord ik altijd je berichten.
0 reacties